Ik zit in mijn gewoontes als een vogel in zijn nest.

(Renate Rubinstein)

Wat zijn gewoontes?

Het zijn de automatische patronen die voor een groot deel bepalen hoe we denken, voelen en handelen. Vaak zonder dat we ons daarvan bewust zijn.

Gewoontes hebben veel meer invloed op ons leven dan we vaak denken. Ze bepalen voor een groot deel hoe onze dag er uit ziet, hoe we omgaan met uitdagingen, hoe we reageren op stress en zelfs hoe we naar onszelf kijken. Veel van wat we dagelijks doen, is niet het gevolg van een bewuste afweging. We doen het omdat we het gisteren ook deden. En de dag daarvoor, de week daarvoor en soms al jaren.

Gewoontes zijn niet altijd even duidelijk

Sommige gewoontes zijn duidelijk zichtbaar. Denk aan elke woensdag sporten, gezond eten, of het grijpen naar je telefoon zodra je even niets te doen hebt. Dit zijn gedragingen die voor jezelf en voor anderen waarneembaar zijn.

Er bestaat ook een andere categorie gewoontes: de gewoontes die zich vooral in je hoofd afspelen. Misschien heb je de neiging om jezelf vaak te vergelijken met anderen. Misschien denk je vaak aan wat er mis zou kúnnen gaan. Of misschien ben je juist iemand die snel oplossingen ziet en zichzelf na elke tegenslag weer oppakt.

Ook dat zijn gewoontes.

Het begint met een gedachte

Veel van ons gedrag begint met een gedachte.

• Vertel je jezelf dat je te moe bent om te sporten? Dan is de kans groter dat je op de bank blijft zitten.
• Vertel je jezelf dat je eerst nog meer informatie nodig hebt? Dan stel je misschien een belangrijke beslissing uit.

Gedachten zijn lang niet altijd feiten, maar ze hebben wel invloed op ons gedrag.

Van keuze naar gewoonte

Het bijzondere van gewoontes is dat ze vaak steeds verder naar de achtergrond verdwijnen. In het begin maken we nog bewust een keuze, maar na verloop van tijd wordt een keuze een automatismer. Uiteindelijk voeren we sommige patronen uit zonder dat ons daar nog echt bewust van te zijn.

Hierdoor zijn gewoontes soms lastig te herkennen.

Stephen Covey schreef: “We vormen eerst onze gewoontes en vervolgens vormen onze gewoontes ons”.

Daar zit veel waarheid in. Iedere gewoonte lijkt op zichzelf misschien klein en onbelangrijk, maar wanneer je dezelfde keuze maanden of jaren blijft herhalen, ontstaat er een richting.

Zo zien mensen om je heen misschien dat je snel opgeeft, zodra het moeilijk wordt. Of dat je altijd klaarstaat voor anderen en jezelf daarbij vergeet.

Onderzoeker Charles Duhigg beschrijft: gewoontes bestaan vaak uit een trigger, gedrag en een beloning. We ervaren iets, reageren daarop en krijgen daar vervolgens iets voor terug. Dat kan ontspanning, afleiding, plezier, veiligheid of gemak zijn. Juist omdat gewoontes ons iets opleveren, zijn ze vaak hardnekkig.

Veel mensen proberen gewoontes te veranderen door harder hun best te doen. Soms werkt dat even, maar meestal niet voor lang. Duurzame verandering ontstaat vaak wanneer we beter begrijpen wat ons gedrag aanstuurt. Welke situaties lokken bepaald gedrag uit? Welke gedachten spelen daarbij een rol? En wat levert dat gedrag ons eigenlijk op?

Verandering = Weerstand

Vanuit ACT weten we dat weerstand, twijfel, ongemak en gebrek aan motivatie geen obstakels zijn die moeten verdwijnen voordat we kunnen veranderen. Ze horen bij het proces. Iedereen komt momenten tegen waarop het makkelijker voelt om terug te vallen in oude patronen. 

De vraag is dan ook niet óf je deze week weerstand gaat ervaren…de vraag is wat je gaat doen wanneer er weerstand is.

Misschien ontdek je deze week dat verandering minder draait om wilskracht dan je in eerste instantie zou denken.

Misschien ontdek je dat je niet altijd hoeft te luisteren naar iedere gedachte die in je hoofd opkomt.

En … misschien ontdek je dat kleine keuzes, die op zichzelf nauwelijks bijzonder lijken, uiteindelijk een grotere invloed hebben dan de grote voornemens die we maar één keer maken.