Wat zijn gewoontes?

Gewoontes zijn de automatische patronen die ons dagelijks leven vormgeven. Ze bepalen voor een groot deel hoe we denken, voelen en handelen. Vaak zonder dat we ons daar bewust van zijn.

Gewoontes hebben veel meer invloed op ons leven dan we vaak denken. Ze bepalen voor een groot deel hoe onze dag er uit ziet, hoe we omgaan met uitdagingen, hoe we reageren op stress en zelfs hoe we naar onszelf kijken. Veel van wat we dagelijks doen, gebeurt namelijk niet na een bewuste afweging. We doen het omdat we het gisteren ook deden. En de dag daarvoor. En de week daarvoor en soms al jaren.

Sommige gewoontes zijn duidelijk zichtbaar. Denk aan sporten, wandelen, gezond eten, snoozen, uitstellen of het grijpen naar je telefoon zodra je even niets te doen hebt. Dit zijn gedragingen die voor jezelf en voor anderen waarneembaar zijn.

Maar er bestaat ook een andere categorie gewoontes: de gewoontes die zich vooral in je hoofd afspelen. Misschien heb je de neiging om jezelf voortdurend te vergelijken met anderen. Misschien denk je vaak vooruit naar wat er mis kan gaan. Of misschien ben je juist iemand die snel oplossingen ziet en zichzelf na een tegenslag weer oppakt.

Ook dat zijn gewoontes.

Sterker nog, veel van ons gedrag begint met een gedachte. Wanneer je jezelf vertelt dat je te moe bent om te sporten, is de kans groter dat je op de bank blijft zitten. Wanneer je jezelf vertelt dat je eerst nog meer informatie nodig hebt, stel je misschien een belangrijke beslissing uit. Gedachten zijn lang niet altijd feiten, maar ze hebben wel invloed op ons gedrag.

Het bijzondere van gewoontes is dat ze vaak steeds verder naar de achtergrond verdwijnen. In het begin maken we nog bewust een keuze. Na verloop van tijd wordt die keuze steeds automatischer. Uiteindelijk voeren we bepaalde patronen uit zonder dat we ons daar nog echt van bewust zijn.

Juist daardoor zijn gewoontes soms lastig te herkennen. Wat voor ons normaal voelt, valt anderen vaak direct op. Misschien zien mensen om je heen dat je snel opgeeft wanneer iets moeilijk wordt. Of juist dat je altijd klaarstaat voor anderen en jezelf daarbij vergeet. Misschien vinden anderen je gedisciplineerd, terwijl jij dat zelf heel gewoon vindt.

Onze gewoontes vertellen vaak een verhaal over hoe wij in het leven staan. Niet omdat ze precies zeggen wie we zijn, maar omdat ze laten zien wat we keer op keer doen wanneer niemand ons eraan herinnert.

Stephen Covey schreef: “We vormen eerst onze gewoontes en vervolgens vormen onze gewoontes ons”. Daar zit veel waarheid in. Iedere gewoonte lijkt op zichzelf misschien klein en onbelangrijk, maar wanneer je dezelfde keuze maanden of jaren blijft herhalen, ontstaat er een richting.

Dat geldt voor de gewoontes waar we trots op zijn, maar ook voor de gewoontes die ons tegenhouden.

Onderzoeker Charles Duhigg beschrijft dat gewoontes vaak bestaan uit een trigger, een gedrag en een beloning. We ervaren iets, reageren daarop en krijgen daar vervolgens iets voor terug. Dat kan ontspanning, afleiding, plezier, veiligheid of gemak zijn. Juist omdat gewoontes ons iets opleveren, zijn ze vaak zo hardnekkig.

Veel mensen proberen gewoontes te veranderen door harder hun best te doen. Soms werkt dat even, maar meestal niet voor lang. Duurzame verandering ontstaat vaak wanneer we beter begrijpen wat ons gedrag aanstuurt. Welke situaties lokken bepaald gedrag uit? Welke gedachten spelen daarbij een rol? En wat levert dat gedrag ons eigenlijk op?

Vanuit ACT weten we bovendien dat weerstand, twijfel, ongemak en gebrek aan motivatie geen obstakels zijn die eerst moeten verdwijnen voordat we kunnen veranderen. Ze horen bij het proces. Iedereen komt momenten tegen waarop het makkelijker voelt om terug te vallen in oude patronen.

De vraag is daarom niet of je deze week weerstand gaat ervaren.

De vraag is wat je gaat doen wanneer er weerstand is.

Misschien ontdek je deze week dat verandering minder draait om wilskracht dan je in eerste instantie zou denken. Misschien ontdek je dat je niet altijd hoeft te luisteren naar iedere gedachte die in je hoofd opkomt. En misschien ontdek je dat kleine keuzes, die op zichzelf nauwelijks bijzonder lijken, uiteindelijk een grotere invloed hebben dan de grote voornemens die we maar één keer maken.